Son Haberler

Hasan Özgüneş’in kaleminden, ACI VE YENİLGİ DOLU YÜZ YILLIK MÜCADELE (5)

ACI VE YENİLGİ DOLU YÜZ YILLIK MÜCADELE (5)

                                                       Özerklik Antlaşması

Baas Partisinin darbesinden sonra Kürtlerle birçok cephede çatışmaya girişmesi, Kürtlerin İran ve İsrail ile geliştirdikleri ilişkiler ve aldıkları yardımlar Kürtleri güçlendirirken, Baas İktidarını zayıflatıyordu. Zaten kendi içlerinde de sürekli bir darbeler zinciri ve iç çelişkileri yaşıyorlardı. Bu durum doğal olarak zayıflatıyordu. Baas İktidarının toparlanabilmesi için çatışmasızlığın yaşandığı bir döneme ihtiyaçları vardı. Bu temel nedenden dolaya Baas Partisinin yetkilileri ve bizzat Saddam’ın kendisi Kürdistan’a geçerek KDP heyetleri ve Barzani’nin kendisiyle görüşmelerde bulundu. KDP heyetleri de Bağdat’a giderek görüşmeleri bir nihayete kavuşturdular.

Baas İktidarı Kürtlere Erbil, Duhok ve Süleymaniye’yi vererek sorunu çözmek istiyordu. Kürt tarafı Kerkük ve petrol bölgelerinde ısrar ediyor, bağlı olarak özerk bir yönetimde de diretiyordu. Nihayetinde Kerkük bugün olduğu gibi tartışmalı bölge olarak kalmak kaydı ile 11 Mart 1970 te bir antlaşmaya vardılar.  Bu antlaşmada üç şehirden oluşan bir özerk yapının oluşturulması ve ana dille eğitim vb. 15 maddelik bir antlaşma sağlanmış oldu. Ayrıca hükümet oluşumunda Kürtlere 5 bakanlık verildi. Bu antlaşma tüm Kürtlerde büyük bir coşku ve heyecan yaratı.

Ancak antlaşma birçok yönüyle bir netliğe kavuşturulmuş değildi. 4 yıllık bir sürece yayılarak sorunların çözülebileceği vurgusu söz konusuydu. Bu belliydi ki zaman kazanmaya yönelikti. Oysa Irak hükümeti en zayıf dönemini yaşıyordu. Kürtler ise güçlü konumda idiler. Buna rağmen KDP yönetimi iyi bir öngörü ile fırsatı doğru değerlendiremedi.

Sözü geçen üç Kürt iline valiler atandı. Kürtler için bir siyasi af ilan edildi, yeniden imar için bütçeden 20 milyon dolar ayrıldı vs. Kürtlerden oluşturdukları çete gruplarını lağvettiler. Bu adımların yanı başında üç hususta tıkanmalar baş göstermeye başladı. 1. Özerk bölgenin sınırlarının 1957 sayımına göre; Kürt nüfusunun hakim olduğu yerlerin özerklik sınır olarak kabul edilmesi. 2. Kerkük’ün Kürtlere verilmesi. 3. Irak Cumhur Başkanlığı yardımcılığına Barzanilerden birinin getirilmesi. Bu üç temel hususta Baas İktidarı adım atmakta samimi davranmıyor ve oyalamaya gidiyordu. Bu da soğuk rüzgarların esmesine ve güvensizliğin artmasına neden oluyordu.

Irak Hükümeti Sincar ve Kerkük bölgelerini Araplaştırmak üzere Arapları yerleştirmeye başlamıştı, ayrıca 40 bin Feyli Kürt Iraktan İran’a zorla göçertiliyordu. Barzan Bölgesine askeri yığınak yapıyor, nere de ise savaş patlak verecek noktaya geliyordu. Bunlar gerilimi ve güvensizliği arttırıyordu. Ayrıca görüşmelere giden ve gerilimi azaltmak isteyen İdris Barzani’ye Bağdat’ta süikast düzenleniyor ve kıl payı kurtuluyor.

Bunlarla birlikte 29 Eylül 1971’de 9 imamın güya aracılık yapma bahanesiyle süikast amaçlı Barzani’yi ziyaret edip üzerlerindeki dinamitleri patlatmaları gerilimi doruğa çıkaran son nokta oluyordu. İmamlar ölürken, Barzani’yi kurtaran çaycısı oluyordu.  Barzani’ye kendisini kalkan yaparak kurtarıyor. Mahmut Osman da bu süikastten kurtulanlardandır.

İran Şahı Barzani’nin Irak Hükümeti ile yaptığı ateşkesten rahatsızdı. Çünkü bu Irak’ın güçlenmesi anlamına geliyordu. Nisan 1972’de Sovyetler, Irak Devletiyle bir dostluk antlaşması imzalıyor ve bu İran şahını endişeye sevk ediyor. Bunun üzerine Şah Barzani ile ilişkileri yeniden güçlendirme pozisyonuna geçiyor.

Sovyet Hükümeti Barzani ile Irak arasında arabuluculuğu yapmaya çalışsa da sonuç alamıyor. Dolaysıyla Barzani Şah ve ABD ile ilişkileri geliştirmeye karar veriyor. Sovyet-Irak yakınlaşması ABD’nin Barzani’ye yakınlaşmasını sağlıyor ve Başkan Nikson CIA vasıtasıyla 1972-75 yılları arasında 16 milyon dolar para yardımının yapılmasını onaylıyor.

Irak Hükümeti 1973 te bir ulusal Cephe çağrısı yaparak kesimlerin yer alması talebinde bulunur. KDP bunu red eder. Irak Komünist Partisi yalnız katılır. Dolaysıyla KDP ile IKP’sinin arası da açılır ve KDP Kürt komünistlerle Kürdistan’da çatışmaya girer.

1973’te İsrail, Mısır ve Suriye arasında bir savaş başlar. Irak Hükümeti 6 aylık bir zaman diliminde de olsa bir saldırmazlığı fiili olarak hayata geçirdi.  Bu ara Kürt tarafı eski özerk metne göre daha kapsamlı bir metinle hükümetten hak talebinde bulundu. Irak Hükümeti karşı bir Özerklik taslağı ile görüşmeler başlatır. 1974 yılındaki görüşmeler sancılı geçer ve gerilimi daha da arttırır. Görüşmeler Saddam’ın başkanlık ettiği bir hükümet heyeti ile yapılır. Mar 1974’te İdris Barzani bir heyetle Bağdat’ta görüşmelere başlar. Kerkük ve nüfus sayımı konusunda anlaşmazlık çıkar. Irak hükümeti Kerkük için ya ortak yönetim, o da Kerkük’ün merkezi Hükümete bağlı kalmak koşuluyla ya da ikiye bölünmesi ve yarısının hükümette diğer yarısının özerk bölgede kalması teklifini sunar. Kürt heyeti bunu red eder. Bağdat’tan ayrılır. Daha sonra Barzani yeni teklifle gelir bunu da hükümet red eder. Böylece anlaşma zemini bulamazlar. Saddam 11 Mart 1974’te hükümet tek taraflı özerklik modelini kamuoyuna duyurur ve Kürtlere 15 günlük mühlet verir. Ya kabul ya savaş.  Hükümette yer alan beş KDP bakanı Kürdistan’a çekilirler. Trajik olan Barzani’nin oğlu Ubeydullah ve kimi işbirlikçiler bu beş bakanın yerini alarak Saddam’la işbirliğine geçerler. Kürdün her zamanki hali en kritik durumlarda iç çelişkiler ve meşhur olan sözcük ve pratik “ihanet” devreye girer. Kürt tarihinin paslı hançeridir “ihanet.” Enkido’dan günümüze hep var olmuştur.

1974 yılı boyunca şiddetli bir savaş yaşandı. İran’a sığınmak zorunda kalan 110 bin Kürt mülteci yine topraklarından kopmak zorunda kalıyordu. Stratejik yerlerin köy, kasaba ve şehirleri yerle bir ediliyor yerine Araplar yerleştiriliyordu. (NOT: devam edecek) 5.12.2017

Hasan Özgüneş

 

 

 

Okumadan Geçme

Hasan Özgüneş’in Kaleminden TARİH VE TARİHE BAKIŞ (6)

          TARİH VE TARİHE BAKIŞ (6) Orta Çağ Denen Dönemde Tarihe …

Bir Cevap Yazın