Son Haberler

ACI, YENİLGİ VE DİRENİŞ DOLU YÜZ YILLIK MÜCADELE (3)

ACI, YENİLGİ VE DİRENİŞ DOLU YÜZ YILLIK MÜCADELE (3)

Mustafa Barzani’nin Bağdat’a Avrupa üzerinden dönmesi Kürtlerde ve demokrat kesimde büyük bir sevinç yarattı. Hava alanında büyük bir kitle coşkulu bir şekilde karşıladı. Devrim Lideri A. Kerim Kasım, Barzani ile ilişkilerini sıkı tutmaya çalıştı. Saygı ile karşıladı ve kendisine bir saray tahsis etti. Anayasada Kürtlerin haklarını güvence altına aldılar. Ancak milliyetçi ve ulusalcı kesimler bu ilişkiye ve Kürtlere verilen haklara karşı çıkıyor ve rahatsızlıklarını dile getiriyorlardı.

Özellikle İçişleri Bakanı olan Abdulsselam Arif, Mısır, Suriye birleşik devletine Irak’ı da katmak istiyordu. Arap birleşik devletini savunuyordu. A. Kasım, Kürtler ve komünistler buna karşıydı. Bu durumu bilen A. Kasım bu grubu hükümetten temizledi ve Arifi yargıya havale etti.  İdama mahkum edildi ancak infaz edilmedi. Hapse atıldı 1961’de af edildi.

8 Mart 1959’da milliyetçi ve feodal beylerden yana olan Albay Vahap Şewaf, Musul’da bir darbe girişiminde bulundu. Hükümet derhal müdahale etti. En önemlisi Kürt güçleri ve milisleri Musul’daki bu kalkışmayı hızla bastırabildi. Kasıma büyük bir destek sunarak karşı devrimi boşa çıkardılar.

Biraz geriye giderek Kürt cenahındaki gelişmeleri kısaca açıklayacak olursak; 1955’te KDP ikiye bölünmüştü. Milliyetçiler ile ilericiler adı altında. Uzun süre yapılan tartışmalardan sonra Hamza Abdullah liderliğindeki kesim ile İbrahim Ahmet liderliğindeki kesim İran KDP si hakemliğinde 1956’da Kürdistan Birleşik Demokrat Partisi bünyesinde birleştiler.  1957de de Irak Komünist Partisinin Kürdistan Şubesi ile KBDP‘si birleşti. Bu durum IKP ile olan ilişkileri gerdi. KBDP’si 1959 da Iraktaki Kürt sorununa, sosyal sorunlara, emperyalizm ve gericiliğe yönelik soldan bakan bir manifestoyu kendi resmi yayın organı olan Xebat gazetesinde kamuoyuyla paylaştı. Kürlerin kültürel ve idari haklarının talebinde bulunuyordu. Anti Emperyalist bir vurgu ile demokratik bir Irak temelinde halkların eşitliği ve kardeşliği savunuluyordu.

Mayıs 1959 da Rewanduz bölgesinde Feodal beylerin iktidar, komünistlerin eline geçiyor iddiası ile isyan etmesi yeni bir dönüm noktası oluyordu. Barzani ve hükümet güçleri kalkışmayı bastırıyorlar. Türkiye’ye 4 bin, İran’a 20 bin insan göç ediyor.  Bu olay BKDP’nin bölünmesine neden oluyor. Solcular ile sağdan bakanlar arasında ayrışma meydana geliyor.  Sağdan ya da milliyetçi bakanlar KDP’yi oluşturdular.

Irak hükümeti içerisinde de sular durulmuyordu, biryandan Abdulsselam Arifin muhalefeti, diğer yandan Baas Partisinin muhalefeti, A. Kerim Kasımın işini zorlaştırıyordu. KDP,  Yurtsever Demokrat Parti ve Irak Komünist Partisi A. Kerimi destekliyorlardı. Kasımın da partilere yaklaşımı çıkar temelinde olunca devrim esnasındaki güven bozulmaya başladı. 1959 da A. Kerim Kasıma Basçılar tarafından süikast düzenlendi. Saddam bu işin içinde idi. Suriye’ye kaçtı. KDP hala Kasımı destekliyordu. Komünist partinin güçlenmesinden korkan Kasım giderek milliyetçi ulusalcılara dayanmaya başladı. Onların baskılarıyla; Kürt gazetelerini yasaklamaya başladı ve Kürtlerin asimile edilmesi gerektiğini resmi gazetelerinde yayınlamaya başladılar. KDP’nin kongresini yapmasını yasakladılar. Başta Zebari, Surçi, Bradost ve Rekani aşiretlerini Barzanilere karşı silahlandırarak çatıştırmaya çalıştılar. Ayrıca en temel sorunlardan biri Anayasanın 3. Maddesindeki Kürt halkının haklarının bir proğram dahilinde hayata geçirilmemesi ve giderek baskıların arttırılması ve verilen kimi kısmi hakların da geri alınması oldu. Bu durum KDP ile Hükümetin arasını bozdu. Barzani Bağdat’tan Barzan’a döndü ve 6 Eylül 1961 de hükümet güçleri saldırıya geçti ve KDP’yi yasakladı.  İbrahim Ahmet hükümet yetkilileri ile kimi görüşmeler yaptı ise de sonuç alamadı. Böylece Kürtlerin Eylül devrimi dedikleri 11.9.1961 de yeni bir savaş başlamış oluyordu.

Irak Komünist Partisi Kürtlerin demokratik mücadeleden yana tavır geliştirmelerini öneriyordu. Aksi halde A. Kasımın bir darbeye maruz kalacağını ve bunun bir kayıp olacağını söylüyordu.  Ve bu uyarı gerçeğe dönüştü. A. Kasıma karşı olan tüm muhalefet birleşti. KDP ile de ilişkiye geçerek Kürtlere bir sürü vaatlerde bulundular. Bu ara 1963 Şubat’ında Ahmet Hasan El Bekir Genel Kurmay başkanı oldu ve Abdulsselam Arif öncülüğünde bir darbe yaptılar. 8 Şubat 1963 te A. Kasım kurşuna dizilerek öldürüldü. Kürt halkının talepleri ve hakları bir başka bahara ertelenmiş oldu. Kürtler açısından yeni zorlu bir dönem başlamış oluyordu. (devam edecek) 22.11.2017

Yararlanılan Kaynaklar:

 

  1. Mesud Barzani, Barzani, ve Kürt Ulusal Özgürlük Hareketi,   Doz yay. 2. Baskı, İst. 2004, C. 1-2
  2. Chris Kutschera, Kürt Ulusal Hareketi,  Avesta yay. İst. 2001
  3. David Mcdowall, Modern Kürt Tarihi, Doruk yay. İst. 2004

 

Hasan Özgüneş

ozguneshasan@gmail.com

 

 

Okumadan Geçme

CHP’nin İzmir, Ankara ve İstanbul milletvekili adayları netleşti

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu Başkanlığı’nda toplanan MYK ve PM toplantısının ardından İstanbul 1’inci Bölge adayları büyük oranda …

Bir Cevap Yazın