Son Haberler

Matematikte 3700 yıllık sır

 3700 yıllık bir kil tablet, Babillilerin, trigonometriyi Yunanlılardan 1500 yıl önce geliştirdiklerini ve bugünkü hesaplamamızı değiştirebilecek gelişmiş bir matematik yöntemi kullandıklarını kanıtladı.

Plimpton 332 adıyla bilinen tablet, 1900’lerin başlarında Güney Irak’ta, sonradan Indiana Jones’a esin kaynağı olacak ABD’li arkeolog ve diplomat Edgar Banks tarafından bulunmuştu. Avustralya’daki New South Wales Üniversitesi’nce yapılan yeni bir araştırma, tabletin, dünyanın en eski ve en doğru trigonometri tableti olduğunu ve antik çağ mimarlarınca tapınaklar, saraylar ve kanalların inşasında kullanıldığını gösterdi.

Plimpton 332’nin matematik için kullanıldığına şüphe yok. 1900’lü yılların ilk dönemlerinde Irak’ta bulunan kil levhada 4 kolon ve 15 satır sayı bulunuyor. Önceleri bilim insanları tablet üzerine çivi yazısı ile işlenen değerlerin Pythagorean triples (Pisagor üçlüsü) şeklinde oluştuğunu zannetti. Pisagor teoremi (a2+b2=c2) bir dik üçgenin kenar uzunlukları arasındaki bağlantıyı ifade eder. Bu denkleme uyan herhangi bir dizi Pisagor üçlüsü adını alır; bir başka deyişle, 90 derecelik açıya sahip herhangi bir üçgenin kenarları bu üçlüyü oluşturabilir. Tablet üzerindeki dizi, her satırda gittikçe daha yatık hale gelen dik üçgenlere denk geliyor.

Babilliler 60’lık sayı tabanını kullandılar

Yeni çalışmalarında Wildberger ve David Mansfield bu konudaki bilgi uçurumunu olası eksik parçalar hakkında daha önce yapılmış çalışmaları birleştirerek aşmaya çalışıyor. Araştırmacılar 6 kolon ve 38 satır içeren bir çözümleme yapabildiklerine inanıyor. Varsayıma göre tabletin tamamlanmış hali günümüzde kullandığımız modern tablolardan daha isabetli trigonometrik oranlar (bilinmeyen açıların hesaplanması için kullanılır) içeriyor olabilir.

İsabet oranının daha yüksek olmasının sebebi ise son derece ilginç. Günümüzde kullandığımız nümerik sistem 10’luk tabana dayanıyor. Onluk tabanda sadece iki tam kesit bulunur (1/2, veya 0.5 ve 1/5, veya 0.2). Bölüm halindeki diğer her kesit kuyruk gibi uzayıp giden bir rakamlar silsilesine sahiptir. Eğer düşünürseniz, bir birimlik hiçbir şeyi mükemmel üçlük parçalara bölemezsiniz; 1 liranın 1/3’ü 0.333 (devam eder) lira olacaktır. Kesin hesaba ulaşmak için kurnaz davranmanız ve birkaç kuruşu yuvarlamanız gerekir. Diğer yandan, bir tam saati üçe bölmek kolaydır; eşit 20 dakikalık parçalar elde edilir. Babilliler 60’lık sayı tabanını kullandılar, bu da demektir ki mükemmel kesitler elde etmek için 2’nin ve 5’in katlarının yanına 3’ün katlarını da eklemiş oldular. Böylelikle, 10’luk tabandaki kadar yuvarlama gerektirmediği için, 60’lık tabanda bölümler bir parça daha isabetli oluyor.

Okumadan Geçme

Yüzlerce IŞİD militanı KBY’ye teslim oldu

Reuters’a konuşan ve adının açıklanmasını istemeyen bir Kürt yetkili, militanların, Irak güçlerinin Havice’deki IŞİD üssünü …

Bir Cevap Yazın